Aorta koarktasiyası nədir? Aorta koarktasiyası ürəkdən çıxan və bədənə oksigenlə zəngin qan daşıyan aorta damarının müəyyən bir hissəsində daralma olmasıdır. Bu daralma səbəbindən ürək qanı bədənə çatdırmaq üçün normaldan daha çox işləməyə məcbur ola bilər. Xüsusilə ağır hallarda bədənin aşağı bölgələrinə kifayət qədər qan çata bilməyə bilər. Aorta koarktasiyası anadangəlmə ürək və damar xəstəliklərindən biridir. Yüngül hallar uzun müddət əlamət verməyə bilsə də, ciddi darlıqlar yenidoğulmuş dövründə həyat üçün təhlükə yarada bilər. Aorta koarktasiyası nə üçün əmələ gəlir? Aorta koarktasiyası körpənin ana bətnində damar inkişafı zamanı baş verən struktur pozuntudur. Xəstəliyin dəqiq səbəbi həmişə məlum deyil. Bəzi genetik vəziyyətlərlə və digər anadangəlmə ürək anomaliyaları ilə birlikdə görülə bilər. Xüsusilə bikuspid aorta qapağı kimi ürək qapağı anomaliyaları aorta koarktasiyasına müşayiət edə bilər. Uşaqlarda aorta koarktasiyasının əlamətləri nələrdir? Əlamətlər aorta damarındakı daralmanın dərəcəsinə və uşağın yaşına görə dəyişə bilər. Yenidoğulmuşlarda və körpələrdə: - Sürətli nəfəs alma və tənəffüs çətinliyi - Qidalanma zamanı yorulma - Həddindən artıq tərləmə - Avazıma və halsızlıq - Ayaqlarda soyuqluq - Qasıq nəbzlərinin zəif olması - Ağır hallarda qan dövranı pozuntusu və şok Böyük uşaqlarda: - Yüksək təzyiq - Baş ağrısı - Tez yorulma - Məşq zamanı ayaq ağrısı - Ayaqlarda gücsüzlük - Döş qəfəsi ağrısı və ya nəfəs darlığı Bəzi uşaqlarda xəstəlik rutin müayinə zamanı qollarda yüksək təzyiq və ayaqlarda aşağı təzyiq aşkar edilməsi ilə fərq edilə bilər. Aorta koarktasiyası necə diaqnoz edilir? Aorta koarktasiyasının diaqnozunda uşaq kardiologiyası mütəxəssisi tərəfindən aparılan fiziki müayinə və görüntüləmə üsullarından istifadə edilir. 1. Fiziki müayinə və təzyiq ölçülməsi Qollar və ayaqlar arasındakı təzyiq fərqi qiymətləndirilir. Qasıq nəbzlərinin zəif olması mühüm tapıntı ola bilər. 2. Exokardioqrafiya (EXO) Ürəyin quruluşu, aorta damarındakı daralma və qan axınının vəziyyəti ultrasəs vasitəsilə araşdırılır. 3. Ürək tomoqrafiyası (KT angioqrafiya) Aorta damarının anatomik quruluşunu və daralmanın yerini ətraflı görüntüləmək üçün istifadə edilə bilər. 4. Maqnit rezonans (MR angioqrafiya) Xüsusilə böyük uşaqlarda və uzunmüddətli izləmədə aorta damarının qiymətləndirilməsinə kömək edir. 5. Ürək kateterizasiyası Lazım olan hallarda damar daxili təzyiq fərqini qiymətləndirmək və eyni seansda müalicə tətbiq etmək məqsədilə istifadə edilə bilər. Aorta koarktasiyası hansı hallarda müalicə tələb edir? Müalicə qərarı daralmanın şiddətinə və qan dövranına təsirlərinə görə müəyyən edilir. Xüsusilə aşağıdakı hallarda müdaxilə lazım ola bilər: - Aorta damarında ciddi daralma olması - Qollar və ayaqlar arasında nəzərəçarpacaq təzyiq fərqi olması - Yüksək təzyiq inkişaf etməsi - Ürəyin sol mədəciyində təzyiq yükü yaranması - Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin görülməsi - Bədənin aşağı bölgələrinə kifayət qədər qan çatmaması Ciddi koarktasiyası olan yenidoğulmuşlarda təcili müalicə lazım ola bilər. Aorta koarktasiyasının müalicə üsulları nələrdir? Aorta koarktasiyasında əsas məqsəd daralmış damar hissəsini genişləndirərək qan dövranını yaxşılaşdırmaqdır. Müalicə üsulu uşağın yaşına, çəkisinə, daralmanın anatomik xüsusiyyətlərinə və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə müəyyən edilir. 1. Cərrahi müalicə Xüsusilə yenidoğulmuşlarda, kiçik körpələrdə və müəyyən anatomik xüsusiyyətləri olan uşaqlarda cərrahi müalicə üstün tutula bilər. Əməliyyat zamanı daralmış damar hissəsi çıxarılaraq sağlam damar ucları birləşdirilə bilər. Bəzi xəstələrdə aorta damarının yenidən qurulması və ya genişləndirilməsi lazım ola bilər. Cərrahi üsulun seçimi daralmanın uzunluğuna və müşayiət edən ürək anomaliyalarına görə aparılır. 2. Balon angioplastika Bu üsulda qasıq damarından irəlilədilən kateter vasitəsilə daralmış aorta bölgəsinə xüsusi balon yerləşdirilir. Balon şişirdilərək damar genişləndirilir və qan axınının yaxşılaşdırılması hədəflənir. Balon angioplastika xüsusilə əməliyyatdan sonra yenidən daralma inkişaf edən bəzi uşaqlarda istifadə edilə bilər. 3. Stent tətbiqi Uyğun ölçüdə olan uşaqlarda və yeniyetmələrdə daralmış aorta hissəsinə stent yerləşdirilə bilər. Stent damar divarını dəstəkləyərək açıqlığın qorunmasına kömək edir. Lakin uşaqların böyümə prosesi səbəbindən stent tətbiqi hər yaş qrupu üçün uyğun olmaya bilər. Sonrakı dövrlərdə stentin yenidən genişləndirilməsi lazım ola bilər. Aorta koarktasiyası əməliyyatı risklidirmi? Aorta koarktasiyası əməliyyatı təcrübəli uşaq ürək cərrahiyyəsi komandaları tərəfindən aparılan mühüm damar əməliyyatıdır. Cərrahi risklər uşağın yaşına, xəstəliyin şiddətinə və müşayiət edən ürək problemlərinə görə dəyişir. Mümkün ağırlaşmalar arasında qanaxma, infeksiya, damar bölgəsində yenidən daralma, damar divarında genişlənmə və nadir hallarda sinir və ya onurğa beyni qan dövranı ilə bağlı problemlər ola bilər. Bu gün qabaqcıl cərrahi texnikalar sayəsində bir çox uşaqda uğurlu nəticələr əldə edilir. Aorta koarktasiyası müalicəsindən sonrakı sağalma prosesi Müalicədən sonra uşaqların qan təzyiqi, ürək funksiyaları və aorta damarındakı qan axını müntəzəm olaraq qiymətləndirilir. Sağalma prosesində: - Qol və ayaq təzyiqləri ölçülür. - Ürək funksiyaları yoxlanılır. - Aorta damarındakı qan axını izlənilir. - Lazım olan hallarda təzyiq dərmanları istifadə edilir. - Uşağın böyümə və inkişafı izlənilir. Cərrahi və ya kateter müalicəsindən sonra sağalma müddəti tətbiq edilən üsula görə dəyişə bilər. Aorta koarktasiyası müalicəsindən sonra uşaqlar normal yaşaya bilərmi? Uğurlu müalicədən sonra bir çox uşaq normal böyümə və inkişaf göstərə bilər. Uşaqlar məktəb həyatını davam etdirə və mütəxəssis qiymətləndirməsinə uyğun olaraq fiziki fəaliyyətlərdə iştirak edə bilər. Lakin müalicədən sonra bəzi xəstələrdə yüksək təzyiq davam edə və ya sonrakı illərdə damarın yenidən daralması inkişaf edə bilər. Buna görə müalicə uğurlu olsa belə ömürboyu kardioloji izləmə vacibdir. Erkən diaqnoz nə üçün vacibdir? Aorta koarktasiyası erkən dövrdə aşkar edilmədikdə ürək üzərində ciddi təzyiq yükünə və qan dövranı pozuntularına səbəb ola bilər. Xüsusilə yenidoğulmuşlarda ciddi aorta darlığının vaxtında fərq edilməsi həyat qurtarıcı ola bilər. Erkən diaqnoz sayəsində uyğun müalicə üsulu müəyyən edilə və ürəkdə və digər orqanlarda yarana biləcək ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edilə bilər. Yadda saxlayın: Aorta koarktasiyası erkən diaqnoz və uyğun müalicə ilə nəzarət altına alına bilən ciddi anadangəlmə ürək xəstəliyidir. Vaxtında müdaxilə və ömürboyu müntəzəm izləmə uşaqların sağlam və aktiv həyat sürə bilməsi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.