Anormal ağciyər venoz qayıdışı nədir? Anormal ağciyər venoz qayıdışı ağciyərlərdən ürəyə oksigenlə zəngin qan daşıyan ağciyər venalarının normal birləşmə yerindən fərqli bir nahiyəyə açılmasıdır. Normal ürəkdə ağciyərlərdə oksigenlə zənginləşən qan ağciyər venaları vasitəsilə sol qulaqcığa çatır. Daha sonra sol mədəciyə keçir və bütün bədənə pompalanır. Anormal ağciyər venoz qayıdışında bu damarların bir hissəsi və ya hamısı sol qulaqcığa birləşmir. Bu vəziyyət ürəkdə qan axınını dəyişdirir, ürəyin sağ boşluqlarının yükünü artırır və bəzi xəstələrdə ciddi oksigen çatışmazlığına səbəb ola bilər. Anormal ağciyər venoz qayıdışının hansı növləri var? Xəstəlik ağciyər venalarının birləşmə formasına görə iki əsas qrupa bölünür. 1. Tam anormal ağciyər venoz qayıdışı (TAPVR) Ağciyərlərdən gələn bütün ağciyər venaları sol qulaqcığa deyil, anormal damar əlaqələri vasitəsilə sistemik venoz qan dövranına açılır. Bu zaman oksigenlə zəngin qan ürəyin sağ tərəfinə qayıdır. Körpənin yaşaması üçün qulaqcıqlar arasında qanın ürəyin sol tərəfinə keçməsinə imkan verən bir dəlik olmalıdır. TAPVR adətən yenidoğulmuş dövründə və ya erkən körpəlikdə cərrahi müalicə tələb edən ciddi bir xəstəlikdir. 2. Qismən anormal ağciyər venoz qayıdışı (PAPVR) Ağciyər venalarının yalnız bir hissəsi yanlış nahiyəyə birləşir. Xəstəliyin ağırlığı anormal birləşmələrin sayından və ürəyin sağ tərəfinə keçən qanın miqdarından asılıdır. Yüngül hallarda yalnız müşahidə tələb oluna bilər. Qan dövranına əhəmiyyətli yük yarandıqda isə cərrahi müalicə tətbiq edilə bilər. Anormal ağciyər venoz qayıdışı niyə yaranır? Bu xəstəlik körpənin ana bətnində ürəyinin və qan damarlarının inkişafı zamanı yaranan struktur anomaliyadır. Əksər hallarda dəqiq səbəb məlum deyil. Bəzi genetik vəziyyətlərlə və digər anadangəlmə ürək qüsurları ilə birlikdə müşahidə oluna bilər. Xüsusilə qismən anormal ağciyər venoz qayıdışı qulaqcıqlararası çəpər defekti (ASD) kimi ürəkdaxili dəliklərlə birlikdə rast gəlinə bilər. Uşaqlarda anormal ağciyər venoz qayıdışının əlamətləri hansılardır? Əlamətlər xəstəliyin növündən, ağciyərlərdən gələn qan axınından və damarlarda tıxanıqlığın olub-olmamasından asılı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır: - Sürətli nəfəsalma və tənəffüs çətinliyi - Dodaqlarda və dəridə göyərmə - Qidalanma zamanı tez yorulma - Həddindən artıq tərləmə - Çəkinin kifayət qədər artmaması - Tez yorulma və halsızlıq - İnkişaf geriliyi - Ağır hallarda ciddi oksigen çatışmazlığı Xüsusilə ağciyər venalarında tıxanıqlıq olan TAPVR hallarında doğuşdan dərhal sonra ağır tənəffüs çətinliyi və qan dövranı pozğunluğu yarana bilər. Vacibdir: Yenidoğulmuşda nəzərəçarpan göyərmə, sürətli nəfəsalma və ya ciddi halsızlıq təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Anormal ağciyər venoz qayıdışı necə diaqnoz edilir? Bəzi körpələrdə xəstəlik hamiləlik zamanı fetal exokardioqrafiya ilə aşkarlana bilər. Lakin xüsusilə qismən anomaliyalar doğuşdan əvvəl aşkar edilməyə bilər. Doğuşdan sonra uşaq kardioloqu tərəfindən ətraflı müayinə aparılır. 1. Exokardioqrafiya (EKO) Ürəyin quruluşu, ağciyər venalarının birləşmələri və qan axını qiymətləndirilir. Bu, əsas diaqnostik üsuldur. 2. Oksigen saturasiyasının ölçülməsi Körpənin qanındakı oksigen səviyyəsi yoxlanılır. 3. Elektrokardioqrafiya (EKQ) Ürək ritmi və ürək boşluqlarında artmış yükə işarə edən əlamətlər araşdırılır. 4. Ürəyin kompüter tomoqrafiyası (KT angioqrafiya) Ağciyər venalarının anatomik birləşmələrini ətraflı görüntüləmək üçün istifadə edilə bilər. 5. Ürəyin maqnit rezonans görüntüləməsi (MRT) Xüsusilə qismən anormal ağciyər venoz qayıdışında damar quruluşunun və qan axınının qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər. Anormal ağciyər venoz qayıdışı hansı hallarda əməliyyat tələb edir? Əməliyyata ehtiyac xəstəliyin tam və ya qismən olmasına, əlamətlərə və ürəyə təsirinə əsasən müəyyən edilir. Tam anormal ağciyər venoz qayıdışında (TAPVR) Adətən cərrahi müalicə tələb olunur. Ağciyər venalarında tıxanıqlıq varsa, təcili əməliyyat həyatı xilas edə bilər. Tıxanıqlıq olmadıqda da körpənin klinik vəziyyətinə uyğun olaraq erkən əməliyyat planlaşdırılır. Qismən anormal ağciyər venoz qayıdışında (PAPVR) Hər uşağın əməliyyata ehtiyacı olmur. Lakin aşağıdakı hallarda cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilə bilər: - Ürəyin sağ boşluqlarının nəzərəçarpan böyüməsi - Ağciyərlərə normadan artıq qan axını - Fiziki fəaliyyət qabiliyyətinin azalması - Ürək funksiyasının pozulması - Bağlanması tələb olunan yanaşı ürək qüsurları Anormal ağciyər venoz qayıdışı əməliyyatı necə aparılır? Cərrahi müalicənin əsas məqsədi ağciyərlərdən gələn oksigenlə zəngin qanın düzgün şəkildə sol qulaqcığa çatmasını təmin etməkdir. Əməliyyat üsulu ağciyər venalarının anatomik birləşmələrindən asılı olaraq dəyişir. TAPVR əməliyyatı Tam anormal ağciyər venoz qayıdışında ağciyər venalarının toplandığı damar quruluşu uyğun cərrahi üsulla sol qulaqcığa birləşdirilir. Lazım gəldikdə anormal birləşmələr bağlanır və ürək daxilindəki dəliklər uyğun şəkildə bərpa edilir. PAPVR əməliyyatı Qismən anormal ağciyər venoz qayıdışında məqsəd yanlış nahiyəyə birləşən ağciyər venalarından gələn qanı sol qulaqcığa yönəltməkdir. Bəzi xəstələrdə ürəyin daxilində xüsusi yamaqlardan istifadə etməklə qan axını yenidən istiqamətləndirilə bilər. Digər xəstələrdə damarların yenidən birləşdirilməsi tələb oluna bilər. Anormal ağciyər venoz qayıdışı əməliyyatı risklidirmi? Bu mühüm əməliyyatlar təcrübəli uşaq ürək cərrahiyyəsi komandaları tərəfindən həyata keçirilir. Cərrahi risklər uşağın yaşından, çəkisindən, damarların anatomiyasından, ağciyər venalarında tıxanıqlığın olub-olmamasından və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Mümkün ağırlaşmalara aşağıdakılar daxildir: - Qanaxma və infeksiya - Ürək ritminin pozulması - Ağciyər venalarının yenidən daralması - Ürək funksiyasının zəifləməsi - Ağciyər damarlarında təzyiqin yüksəlməsi - Əlavə əməliyyat və ya kateter müdaxiləsi ehtiyacı Xüsusilə əməliyyatdan sonra ağciyər venalarının yenidən daralması uzunmüddətli müşahidə baxımından mühüm məsələdir. Əməliyyatdan sonra sağalma prosesi Əməliyyatdan sonra körpələr və uşaqlar uşaq ürək cərrahiyyəsi intensiv terapiya şöbəsində yaxından izlənilir. Sağalma dövründə: - Ürəyin və qan dövranının funksiyaları qiymətləndirilir. - Oksigen səviyyəsi və tənəffüs izlənilir. - Ağciyər venalarındakı qan axını yoxlanılır. - Ürək ritmi nəzarətdə saxlanılır. - Qidalanma və çəki artımı qiymətləndirilir. - Lazımi dərman müalicələri planlaşdırılır. Xəstəxanada qalma müddəti və sağalmanın sürəti xəstəliyin ağırlığından və aparılan əməliyyatın növündən asılı olaraq dəyişə bilər. Uşaqlar əməliyyatdan sonra normal həyat yaşaya bilərlərmi? Uğurlu cərrahi müalicədən sonra bir çox uşaq normal böyüyə və inkişaf edə bilər. Uşaqlar məktəbə getməyə davam edə və kardioloqun tövsiyələrinə uyğun olaraq fiziki fəaliyyətlərdə iştirak edə bilərlər. Lakin bəzi xəstələrdə sonrakı illərdə ağciyər venalarının yenidən daralması və ya ürək ritmi problemləri yarana bilər. Buna görə uşaq kardioloqunun müntəzəm müayinələri vacibdir. Müayinələrin tezliyi və müddəti xəstəliyin növünə və əməliyyatdan sonrakı nəticələrə əsasən müəyyən edilir. Erkən diaqnoz niyə həyati əhəmiyyət daşıyır? Anormal ağciyər venoz qayıdışı, xüsusilə tıxanıqlıqla müşayiət olunan tam formalarda, yenidoğulmuş dövründə ciddi oksigen çatışmazlığına səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz körpənin lazımi avadanlıqlarla təchiz olunmuş mərkəzdə müayinə edilməsinə və zəruri cərrahi müdaxilənin vaxtında aparılmasına imkan verir. Uşaq kardiologiyası, uşaq ürək cərrahiyyəsi və yenidoğulmuşların intensiv terapiya komandaları arasında koordinasiyalı əməkdaşlıq müalicə prosesində böyük əhəmiyyət daşıyır. Unutmayın: Anormal ağciyər venoz qayıdışı erkən diaqnoz və uyğun cərrahi müalicə ilə düzəldilə bilən anadangəlmə ürək qüsurudur. Xüsusilə tam anormal ağciyər venoz qayıdışında vaxtında müdaxilə həyatı xilas edə bilər. Müntəzəm kardioloji müşahidə uşaqların uzunmüddətli ürək sağlamlığını qorumağa da kömək edir.