Uşaqlarda böyük VSD və AVSD nədir? Anadangəlmə ürək xəstəlikləri arasında yer alan VSD və AVSD ürəyin normal qan dövranına təsir edən struktur pozuntulardır. VSD (Ventrikulyar Septal Defekt) ürəyin iki alt kamerası olan sağ və sol mədəcik arasında deşik olmasıdır. AVSD (Atrioventrikulyar Septal Defekt) isə ürəyin mərkəzi hissəsindəki divarların və qulaqcıqlarla mədəciklər arasındakı qapaqların inkişaf pozuntusudur. Tam AVSD-də qulaqcıqlarla mədəciklər arasında açıqlıqlar və ortaq atrioventrikulyar qapaq olur. Bu xəstəliklərdə ağciyərlərə normaldan çox qanın getməsi ürəyin daha çox işləməsinə və zamanla qan dövranı problemlərinə səbəb ola bilər. Xüsusilə böyük VSD və tam AVSD hallarında erkən qiymətləndirmə və uyğun cərrahi vaxt vacibdir. Böyük VSD nədir? VSD uşaqlarda tez-tez rast gəlinən anadangəlmə ürək anomaliyalarından biridir. Kiçik VSD-lər öz-özünə bağlana bilər və ya heç bir müdaxilə olmadan izlənilə bilər. Lakin böyük VSD-lərdə sol mədəcikdən sağ mədəciyə çox miqdarda qan keçə bilər. Bu, ağciyərlərə gedən qanın miqdarını artıraraq ürək və ağciyər qan dövranında yük yaradır. Müalicə edilməyən ağır hallarda ürək çatışmazlığı və ağciyər damar xəstəliyi inkişaf edə bilər. AVSD nədir? AVSD ürəyin mərkəzindəki divarların və atrioventrikulyar qapaqların normal inkişaf etməməsi nəticəsində ortaya çıxır. Əsasən iki şəkildə görülə bilər: Tam AVSD: Ürəyin üst və alt kameraları arasında açıqlıqlar və ortaq atrioventrikulyar qapaq olur. Adətən erkən körpəlik dövründə cərrahi müalicə tələb edir. Qismən AVSD: Adətən qulaqcıqlar arasında açıqlıq və sol atrioventrikulyar qapaqda struktur pozuntu olur. Müalicə vaxtı xəstəliyin təsirlərinə görə müəyyən edilir. AVSD Daun sindromlu uşaqlarda daha tez-tez görülə bilər. Lakin Daun sindromu olmayan uşaqlarda da ortaya çıxa bilər. Uşaqlarda böyük VSD və AVSD əlamətləri nələrdir? Əlamətlər ürəkdəki açıqlığın ölçüsünə, qapaqların vəziyyətinə və ağciyərlərə gedən qanın miqdarına görə dəyişə bilər. Ən çox görülən əlamətlər aşağıdakılardır: - Sürətli nəfəs alma və nəfəs darlığı - Qidalanma zamanı tez yorulma - Həddindən artıq tərləmə - Kifayət qədər çəki artımının olmaması - Tez-tez tənəffüs yolu infeksiyaları - Halsızlıq və tez yorulma - Böyümə və inkişaf geriliyi - İrəliləmiş hallarda ürək çatışmazlığı əlamətləri Xüsusilə körpələrdə qidalanma zamanı tərləmə, sürətli nəfəs alma və çəki ala bilməmə mühüm xəbərdarlıq əlamətləri ola bilər. Böyük VSD və AVSD necə diaqnoz edilir? Xəstəliklərin diaqnozu uşaq kardiologiyası mütəxəssisi tərəfindən aparılan müayinə və görüntüləmə üsulları ilə qoyulur. 1. Fiziki müayinə Ürəkdə küy eşidilməsi və ya ürək çatışmazlığı əlamətlərinin aşkar edilməsi xəstəlikdən şübhələnməyə əsas verə bilər. 2. Exokardioqrafiya (EXO) Ürəkdəki açıqlıqların yerini, ölçüsünü, qapaqların quruluşunu və qan axınını qiymətləndirən əsas diaqnostika üsuludur. 3. Elektrokardioqrafiya (EKQ) Ürək ritmi və ürək kameralarındakı yüklənməyə aid tapıntılar araşdırılır. 4. Ağciyər rentgenoqrafiyası Ürəyin ölçüsü və ağciyərlərdəki qan dövranı haqqında köməkçi məlumat verir. 5. Ürək kateterizasiyası Xüsusilə ağciyər damar təzyiqinin və müqavimətinin ətraflı qiymətləndirilməsi lazım olan seçilmiş xəstələrdə tətbiq edilə bilər. Böyük VSD hansı hallarda əməliyyat tələb edir? Hər VSD əməliyyat tələb etmir. Lakin böyük açıqlıqlar ciddi qan dövranı problemlərinə yol aça bilər. Aşağıdakı hallarda cərrahi müalicə gündəmə gələ bilər: - Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin inkişafı - Dərman müalicəsinə baxmayaraq qidalanma və böyümə problemlərinin davam etməsi - Ağciyərlərə həddindən artıq qan getməsi - Sol ürək kameralarında nəzərəçarpacaq genişlənmə - Ağciyər damar xəstəliyi inkişaf riskinin olması - Ürək qapağı funksiyalarının təsirlənməsi Böyük və nəzərəçarpacaq qan dövranı yükü yaradan VSD-lərdə əməliyyat adətən körpəlik dövründə planlaşdırılır. AVSD əməliyyatı nə vaxt aparılır? Tam AVSD olan körpələrdə cərrahi müalicə əksər hallarda həyatın ilk 3–6 ayında həyata keçirilir. Lakin ciddi ürək çatışmazlığı, qidalanma çətinliyi və ya böyümə geriliyi olan körpələrdə daha erkən müdaxilə lazım ola bilər. Qismən AVSD-də isə əməliyyat vaxtı ürək kameralarındakı genişlənməyə, qapaq qaçağının dərəcəsinə və uşağın klinik vəziyyətinə görə müəyyən edilir. Erkən və düzgün vaxtda aparılan cərrahi müdaxilə ağciyər damarlarında daimi zədə inkişaf riskini azalda bilər. Böyük VSD əməliyyatı necə aparılır? Böyük VSD əməliyyatında məqsəd mədəciklər arasındakı açıqlığı bağlayaraq ürəkdəki anormal qan keçidini aradan qaldırmaqdır. Əməliyyat adətən açıq ürək cərrahiyyəsi üsulu ilə həyata keçirilir. Cərrahi prosedur zamanı: 1. Ürəkdəki açıqlıq qiymətləndirilir. 2. Deşik uyğun cərrahi yama və ya seçilmiş hallarda tikişlərdən istifadə edilərək bağlanır. 3. Ürək qapaqları və ətrafındakı strukturlar qorunur. 4. Bərpadan sonra ürək funksiyaları və qan axını yoxlanılır. Bəzi VSD növlərində kateterlə bağlama mümkün olsa da, böyük və mürəkkəb açıqlıqlarda cərrahi üsul daha çox seçilir. AVSD əməliyyatı necə aparılır? AVSD əməliyyatı ürək daxilindəki açıqlıqların bağlanmasını və atrioventrikulyar qapaqların yenidən nizamlanmasını əhatə edən hərtərəfli cərrahi prosedurdur. Əməliyyat zamanı: - Qulaqcıqlar arasındakı açıqlıq bağlanır. - Mədəciklər arasındakı açıqlıq bərpa edilir. - Ortaq atrioventrikulyar qapaq iki ayrı qapaq funksiyası görəcək şəkildə uyğun olaraq yenidən qurulur. - Qapaq qaçaqları mümkün qədər düzəldilir. - Ürəyin qan dövranı və qapaq funksiyaları yoxlanılır. Cərrahi texnika AVSD-nin növünə və ürəyin anatomik xüsusiyyətlərinə görə dəyişir. Böyük VSD və AVSD əməliyyatları risklidirmi? Bu əməliyyatlar təcrübəli uşaq ürək cərrahiyyəsi komandaları tərəfindən aparılan mühüm əməliyyatlardır. Cərrahi risklər uşağın yaşına, çəkisinə, ürək anatomiyasına və müşayiət edən sağlamlıq problemlərinə görə dəyişir. Mümkün ağırlaşmalar arasında: - Qanaxma və infeksiya - Ürək ritmi və keçirici sistem pozuntuları - Ürəkdə qalan kiçik açıqlıqlar - Ürək qapaqlarında qaçaq və ya darlıq - Ürək funksiyalarında müvəqqəti pisləşmə - Sonrakı illərdə yenidən müdaxilə ehtiyacı ola bilər. Xüsusilə AVSD əməliyyatlarından sonra qapaq funksiyalarının müntəzəm izlənilməsi vacibdir. Əməliyyatdan sonrakı sağalma prosesi Əməliyyatdan sonra körpələr və uşaqlar uşaq ürək cərrahiyyəsi reanimasiya şöbəsində yaxından izlənilir. Sağalma prosesində: - Ürək ritmi və funksiyaları izlənilir. - Tənəffüs və oksigen səviyyəsi yoxlanılır. - Ürək qapaqlarının işləməsi qiymətləndirilir. - Qidalanma və çəki artımı izlənilir. - Lazımi dərman müalicələri nizamlanır. - Cərrahi bərpa exokardioqrafiya ilə yoxlanılır. Xəstəxanada qalma müddəti və sağalma sürəti aparılan əməliyyatın əhatəsinə və uşağın ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişə bilər. VSD və AVSD əməliyyatından sonra uşaqlar normal yaşaya bilərmi? Uğurlu cərrahi müalicədən sonra bir çox uşaq normal böyümə və inkişaf göstərə bilər. Xüsusilə böyük VSD-nin vaxtında bağlanması ürəyə düşən yükün azalmasına və qan dövranının yaxşılaşmasına kömək edir. AVSD əməliyyatı keçirən uşaqlarda da uğurlu nəticələr əldə edilə bilər. Lakin bəzi xəstələrdə sonrakı illərdə qapaq qaçağı və ya darlığı inkişaf edə bilər. Buna görə uşaq kardiologiyası yoxlamalarının müntəzəm olaraq davam etdirilməsi vacibdir. Erkən diaqnoz və cərrahi müalicə nə üçün vacibdir? Böyük VSD və AVSD müalicə edilmədikdə ürək çatışmazlığına və ağciyər damarlarında daimi zədəyə səbəb ola bilən ciddi anadangəlmə ürək xəstəlikləridir. Xüsusilə körpəlik dövründə erkən diaqnoz qoyulması qidalanma və böyümə problemlərinin qiymətləndirilməsinə və düzgün müalicə vaxtının müəyyən edilməsinə kömək edir. Vaxtında aparılan cərrahi bərpa ürəyə düşən yükü azalda və uzunmüddətli ağırlaşma riskini aşağı sala bilər. Yadda saxlayın: Böyük VSD və AVSD olan hər uşağın müalicə planı fərqlidir. Erkən diaqnoz, uyğun vaxtda aparılan ürək əməliyyatı və müntəzəm kardioloji izləmə uşaqların sağlam böyüməsi və həyat keyfiyyətinin qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.