Uşaqlarda ventrikulyar septal defekt (VSD): əməliyyat və sağalma prosesi Ventrikulyar septal defekt (VSD) ürəyin sağ və sol mədəcikləri arasındakı divarda anadangəlmə açıqlığın olmasıdır. Bu açıqlıq səbəbindən oksigenlə zəngin qanın bir hissəsi sol mədəcikdən sağ mədəciyə keçərək ağciyərlərə normaldan çox qan göndərilməsinə səbəb ola bilər. Hər VSD əməliyyat tələb etmir. Lakin böyük açıqlıqlar ürəyin daha çox işləməsinə, ağciyər qan dövranında təzyiqin artmasına və uşaqlarda boy-çəki geriliyinə yol aça bilər. Uşaqlarda VSD-nin əlamətləri hansılardır? Kiçik VSD-lər adətən əlamət vermir. Böyük açıqlıqlarda isə xüsusilə körpəlik dövründə aşağıdakı əlamətlər görülə bilər: - Sürətli nəfəs alma və tənəffüs çətinliyi - Qidalanarkən tez yorulma və tərləmə - Kifayət qədər çəki artımının olmaması - Tez-tez tənəffüs yolları infeksiyaları - Tez yorulma və halsızlıq - Ürək müayinəsində küyün eşidilməsi VSD-nin diaqnozu necə qoyulur? VSD diaqnozunda əsas üsul exokardioqrafiya (ürəyin ultrasəs müayinəsi) müayinəsidir. Bu üsul sayəsində ürəkdəki açıqlığın ölçüsü, yeri, qan axınının istiqaməti və ürəyə təsirləri qiymətləndirilir. Lazım olduqda elektrokardioqrafiya (EKQ), ağciyər rentgenoqrafiyası və əlavə müayinələr aparıla bilər. VSD nə vaxt əməliyyat tələb edir? Kiçik VSD-lər, xüsusilə həyatın ilk illərində özbaşına bağlana bilər. Ürəyə əhəmiyyətli yük yaratmayan açıqlıqlar müntəzəm yoxlamalarla izlənilə bilər. Lakin aşağıdakı hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər: - Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin inkişaf etməsi - Qidalanma çətinliyi və çəki ala bilməmə - Ağciyərlərə həddindən artıq qan axını olması - Ürəyin sol kameralarında nəzərəçarpacaq genişlənmənin yaranması - Ağciyər damarlarında təzyiqin artması riski - Ürək qapaqlarının təsirlənməsi Böyük və ciddi əlamətlərə səbəb olan VSD-lərdə, ağciyər damarlarında daimi zədələnmənin qarşısını almaq məqsədilə körpəlik dövründə əməliyyat planlaşdırıla bilər. Uşaqlarda VSD əməliyyatı necə aparılır? VSD əməliyyatı adətən ümumi anesteziya altında həyata keçirilən açıq ürək cərrahiyyəsidir. Əməliyyat zamanı ürək-ağciyər aparatından istifadə edilərək ürəkdəki açıqlığa çatılır. Defektin ölçüsünə və yerinə görə açıqlıq birbaşa tikişlə və ya xüsusi yamaqdan istifadə edilərək bağlanır. Məqsəd mədəciklər arasında qeyri-normal qan keçidini dayandırmaq və ürəyin normal qan dövranı quruluşunu dəstəkləməkdir. Bəzi seçilmiş VSD növlərində kateterlə bağlama da nəzərdən keçirilə bilər. Lakin bu üsul hər uşaq üçün uyğun deyil. VSD əməliyyatından sonra sağalma prosesi İlk 24–48 saat: Reanimasiyada izləmə Əməliyyatdan sonra uşaq adətən uşaq ürək cərrahiyyəsi reanimasiya şöbəsində izlənilir. Ürək ritmi, tənəffüs, qan təzyiqi və qan dövranı yaxından izlənilir. Reanimasiyada qalma müddəti uşağın vəziyyətinə görə dəyişə bilər. İlk günlər: Xəstəxanada sağalma Uşağın ümumi vəziyyəti yaxşılaşdıqca qidalanma və hərəkətlilik mərhələli şəkildə artırılır. Ağrının nəzarəti, yaranın baxımı və ürək funksiyalarının qiymətləndirilməsi vacibdir. Ağırlaşma yaranmayan uşaqlar əksər hallarda bir neçə gündən təxminən bir həftəyə qədər müddətdə evə buraxıla bilər. Lakin xəstəxanada qalma müddəti şəxsdən asılı olaraq dəyişir. İlk 4–6 həftə: Evdə sağalma Evdə istirahət, balanslı qidalanma və əməliyyat yerinin qorunması əhəmiyyət daşıyır. Döş sümüyünün sağalması üçün həkimin tövsiyə etdiyi müddət ərzində zorlayıcı fəaliyyətlərdən qaçınılmalıdır. Sonrakı aylar: Normal həyata qayıdış Uğurlu əməliyyatdan sonra uşaqların böyük əksəriyyəti gündəlik fəaliyyətlərinə və yaşlarına uyğun fiziki hərəkətlərə tədricən qayıda bilər. Sağalma prosesi uşağın yaşından, əməliyyatdan əvvəlki sağlamlıq vəziyyətindən və cərrahi müdaxilənin həcmindən asılıdır. Əməliyyatdan sonra nələrə diqqət edilməlidir? - Uşaq kardiologiyası üzrə müntəzəm yoxlamalar buraxılmamalıdır. - Əməliyyat yarası təmiz saxlanılmalı və infeksiya əlamətləri izlənilməlidir. - Həkim tərəfindən verilən dərmanlar tövsiyə olunduğu kimi istifadə edilməlidir. - Qidalanma və çəki inkişafı izlənilməlidir. - Fiziki fəaliyyətlərə qayıtmaq üçün həkimin icazəsi alınmalıdır. Yüksək hərarət, əməliyyat yerində nəzərəçarpacaq qızartı və ya axıntı, artan nəfəs darlığı və ya nəzərəçarpacaq halsızlıq olduqda səhiyyə müəssisəsinə müraciət edilməlidir. VSD əməliyyatının uğur dərəcəsi və uzunmüddətli nəticələri VSD-nin bağlanması əməliyyatları uşaq ürək cərrahiyyəsində geniş tətbiq edilən və xüsusilə izolə olunmuş, ağırlaşmasız hallarda yüksək uğur dərəcəsinə malik əməliyyatlardır. Uğurlu müalicədən sonra bir çox uşaq normal böyümə və inkişafını davam etdirə bilər. Lakin əməliyyatın nəticələri VSD-nin ölçüsündən, yerləşməsindən, müşayiət edən ürək xəstəliklərindən və uşağın əməliyyatdan əvvəlki vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Erkən müdaxilə nə üçün vacibdir? Müalicə tələb edən böyük VSD-lərin uzun müddət açıq qalması ürək çatışmazlığı və ağciyər damarlarında daimi zədələnmə kimi ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Vaxtında həyata keçirilən cərrahi müdaxilə bu riskləri azaltmağa, uşağın həyat keyfiyyətini və uzunmüddətli ürək sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər. Nəticə Ürəkdəki dəlik uşağın gələcəyini müəyyən etməli deyil. Uşaqlarda VSD erkən diaqnoz, düzgün müalicə planlaşdırılması və lazım gəldikdə uğurlu cərrahi müdaxilə ilə effektiv şəkildə idarə oluna bilən anadangəlmə ürək xəstəliklərindən biridir. Uyğun vaxtda aparılan əməliyyat və müntəzəm izləmə uşaqların sağlam böyüməsinə və aktiv həyat sürməsinə kömək edə bilər. Yadda saxlayın: Hər VSD əməliyyat tələb etmir. Müdaxilə qərarı və əməliyyatın vaxtı uşaq kardiologiyası və uşaq ürək cərrahiyyəsi mütəxəssisləri tərəfindən uşağın fərdi vəziyyətinə görə müəyyən edilməlidir.