Uşaqlarda trunkus arteriozus: Diaqnoz və cərrahi müalicə Trunkus arteriozus körpənin ürəyindən normalda ayrı-ayrılıqda çıxmalı olan aorta və ağciyər arteriyası əvəzinə tək böyük damarın çıxdığı nadir və ağır anadangəlmə ürək xəstəliyidir. Sağlam ürəkdə aorta oksigenlə zəngin qanı bədənə daşıyır, ağciyər arteriyası isə oksigenlə kasıb qanı ağciyərlərə göndərir. Trunkus arteriozus xəstəliyində isə bu iki damar tək ortaq damar şəklindədir. Adətən ürəyin iki alt kamerası arasında geniş dəlik (VSD) də olur. Buna görə də oksigenli və oksigensiz qan qarışaraq həm ağciyərlərə, həm də bədənə göndərilir. Trunkus arteriozus əksər hallarda yenidoğulmuş dövründə cərrahi müalicə tələb edən ağır ürək anomaliyasıdır. Uşaqlarda trunkus arteriozusun əlamətləri hansılardır? Əlamətlər adətən doğuşdan sonrakı ilk günlərdə və ya həftələrdə özünü göstərir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır: - Sürətli nəfəsalma və tənəffüs çətinliyi - Dodaqlarda və dəridə göyərmə (sianoz) - Qidalanma zamanı tez yorulma - Kifayət qədər çəki artımının olmaması - Həddindən artıq tərləmə - Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi - Ürək çatışmazlığı əlamətləri Xüsusilə nəzərəçarpan göyərmə, ciddi tənəffüs çətinliyi və qidalana bilməmə hallarında təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Trunkus arteriozus nə səbəbdən yaranır? Bu xəstəlik körpənin ana bətnində ürək inkişafı zamanı böyük damarların normal şəkildə bir-birindən ayrıla bilməməsi nəticəsində yaranır. Dəqiq səbəbi həmişə məlum olmasa da, bəzi genetik və xromosom fərqlilikləri ilə əlaqəli ola bilər. Xüsusilə 22q11.2 delesiya sindromu ilə birgə rast gəlinə bilər. Buna görə də bəzi xəstələrdə genetik qiymətləndirmə tövsiyə oluna bilər. Trunkus arteriozusun diaqnozu necə qoyulur? Diaqnostikada ən vacib üsul exokardioqrafiya (ürəyin ultrasəs müayinəsi) müayinəsidir. Exokardioqrafiya ilə: - Ürəkdən çıxan ortaq damarın quruluşu - Ürək mədəcikləri arasındakı dəlik (VSD) - Ağciyər damarlarının çıxış nöqtələri - Ortaq damar qapağının quruluşu və funksiyası - Ürəyin nasos gücü qiymətləndirilə bilər. Xəstəlik bəzi körpələrdə hamiləlik zamanı aparılan fetal exokardioqrafiya ilə də aşkar edilə bilər. Lazım olduqda kompüter tomoqrafiyası (KT), ürəyin MRT-si və genetik müayinələr aparıla bilər. Trunkus arteriozus nə zaman əməliyyat tələb edir? Trunkus arteriozus öz-özünə düzəlməyən və cərrahi müalicə tələb edən ürək xəstəliyidir. Müalicə edilmədikdə ağciyərlərə həddindən artıq qan axını, ürək çatışmazlığı və ağciyər damarlarında daimi zədələnmə inkişaf edə bilər. Buna görə də əməliyyat adətən həyatın ilk həftələrində, körpənin klinik vəziyyətinə görə mümkün olan ən uyğun vaxtda planlaşdırılır. Əməliyyatdan əvvəl körpənin tənəffüsünün və qan dövranının dəstəklənməsi, ürək çatışmazlığı əlamətlərinin nəzarət altına alınması lazım ola bilər. Trunkus arteriozus əməliyyatı necə aparılır? Cərrahi müalicənin məqsədi ağciyərlərə və bədənə gedən qan dövranını bir-birindən ayıraraq daha normal qan dövranı sistemi yaratmaqdır. Əməliyyat adətən açıq ürək cərrahiyyəsi üsulu ilə aparılır. 1. VSD-nin bağlanması Ürəyin iki mədəciyi arasındakı dəlik yamaq vasitəsilə bağlanır. Beləliklə, sol mədəcikdən çıxan qanın ortaq damar vasitəsilə bədənə yönləndirilməsi təmin edilir. 2. Ağciyər damarlarının ayrılması Ağciyər arteriyaları ortaq damardan ayrılaraq ağciyər qan dövranı üçün yeni əlaqənin yaradılmasına hazırlanır. 3. Sağ mədəciklə ağciyər arasında əlaqənin yaradılması Sağ mədəcik ilə ağciyər arteriyaları arasına adətən qapaqlı xüsusi damar qrefti (konduit) yerləşdirilir. Bunun sayəsində oksigenlə kasıb qanın ağciyərlərə göndərilməsi təmin edilir. 4. Ortaq damar qapağının qiymətləndirilməsi Trunkal qapaqda əhəmiyyətli daralma və ya çatışmazlıq (qanın geri axması) olarsa, eyni əməliyyat zamanı qapağın bərpası və ya başqa müdaxilə lazım ola bilər. Əməliyyatdan sonrakı sağalma prosesi İlk günlər: Reanimasiya Əməliyyatdan sonra körpə uşaq ürək cərrahiyyəsi reanimasiya şöbəsində yaxından izlənilir. Tənəffüs, ürək ritmi, qan təzyiqi və ürək funksiyaları daim qiymətləndirilir. Xəstəxanada sağalma Körpənin ümumi vəziyyəti yaxşılaşdıqca tənəffüs dəstəyi azaldılır və qidalanma mərhələli şəkildə tənzimlənir. Xəstəxanada qalma müddəti əməliyyatın həcmindən və körpənin sağalma vəziyyətindən asılıdır. Evdə sağalma Xəstəxanadan evə yazıldıqdan sonra qidalanma, çəki artımı, dərmanların qəbulu və yaraya qulluq diqqətlə izlənilməlidir. Uzunmüddətli müayinələr Əməliyyatdan sonra müntəzəm uşaq kardiologiyası müayinələri lazımdır. Xüsusilə sağ mədəcik ilə ağciyər arasında istifadə olunan konduitin funksiyası izlənilir. Trunkus arteriozus əməliyyatından sonra təkrar müdaxilə lazımdırmı? Bəli. İlk əməliyyat uğurlu olsa belə, uşaq böyüdükcə yerləşdirilmiş konduit darala bilər, qapaq funksiyası pozula bilər və ya uşağın böyüməsinə uyğunlaşa bilməyə bilər. Buna görə də sonrakı illərdə kateter müdaxiləsi və ya təkrar əməliyyat lazım ola bilər. Bəzi xəstələrdə trunkal qapaq problemləri və ya ağciyər arteriyalarının daralmaları üçün də əlavə müalicə tətbiq oluna bilər. Trunkus arteriozus olan uşaqlar normal həyat sürə bilərmi? Erkən dövrdə uğurlu cərrahi müalicə alan bir çox uşaq böyüməsini və inkişafını davam etdirə, təhsil həyatına qoşula və uyğun fiziki fəaliyyətlərlə məşğul ola bilər. Lakin uzunmüddətli nəticələr xəstəliyin anatomik xüsusiyyətlərindən, müşayiət edən anomaliyalardan, əməliyyatın nəticələrindən və inkişaf edə biləcək ağırlaşmalardan asılı olaraq dəyişir. Buna görə də ömür boyu anadangəlmə ürək xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış kardiologiya izləməsi vacibdir. Erkən diaqnoz və cərrahi müdaxilə niyə vacibdir? Trunkus arteriozus müalicə edilmədikdə ağciyər damarlarında yüksək təzyiq, ürək çatışmazlığı və ciddi qan dövranı problemləri inkişaf edə bilər. Erkən cərrahi müdaxilə ağciyər damarlarında daimi zədələnmə riskini azaltmağı və körpənin həyat şansını artırmağı hədəfləyir. Nəticə Tək bir damarla başlayan həyat düzgün cərrahi müdaxilə ilə yeni gələcəyə qovuşa bilər. Trunkus arteriozus yenidoğulmuş dövründə sürətli qiymətləndirmə və ixtisaslaşmış mərkəzlərdə cərrahi müalicə tələb edən ağır anadangəlmə ürək xəstəliyidir. İnkişaf etmiş uşaq ürək cərrahiyyəsi texnikaları, reanimasiya imkanları və müntəzəm kardioloji izləmə sayəsində xəstələrin ömür müddətinin və həyat keyfiyyətinin artırılması hədəflənir. Unutmayın: Trunkus arteriozus diaqnozu qoyulmuş körpələrdə əməliyyatın vaxtı və müalicə planı uşaq kardiologiyası və uşaq ürək cərrahiyyəsi mütəxəssisləri tərəfindən gecikmədən qiymətləndirilməlidir.