Uşaqlarda ürək xəstəlikləri ana bətnində necə diaqnoz edilir? Anadangəlmə ürək xəstəlikləri körpənin ürəyinin ana bətnində inkişafı zamanı yaranan struktur və ya funksional pozuntulardır. Onlar ürəyin kameralarına, qapaqlarına, böyük damarlarına və ya qan dövranına təsir edə bilər. Bu gün inkişaf etmiş ultrasəs texnologiyaları sayəsində bir çox anadangəlmə ürək xəstəliyi körpə hələ doğulmadan aşkar edilə bilir. Ana bətnində erkən diaqnoz doğuşdan sonra lazım olan müdaxilələrin əvvəlcədən planlaşdırılmasına imkan verərək körpənin həyat şansını artıra bilər. Ana bətnində ürək xəstəlikləri necə müəyyən edilir? Hamiləliyin izlənməsi zamanı aparılan ultrasəs müayinələrində körpənin ürəyinin quruluşu və ritmi qiymətləndirilir. Ürəkdə struktur fərqlilik, ritm pozuntusu və ya qan axınında anomaliya şübhəsi olduqda daha ətraflı müayinə aparıla bilər. Bu məqsədlə istifadə edilən ən vacib üsul fetal exokardioqrafiyadır. Fetal exokardioqrafiya nədir? Fetal exokardioqrafiya körpənin ürəyinin ana bətnində ətraflı müayinə edilməsinə imkan verən xüsusi ultrasəs üsuludur. Bu müayinə sayəsində: - Ürəyin dörd kamerasının quruluşu - Ürək qapaqlarının inkişafı - Aorta və ağciyər arteriyası kimi böyük damarlar - Ürək daxilində qan axınının istiqaməti - Ürək ritmi və döyüntülərin nizamı - Ürəyin yığılma funksiyaları qiymətləndirilə bilər. Fetal exokardioqrafiya şüalanma ehtiva etmir və ümumilikdə ana və körpə üçün təhlükəsiz hesab olunur. Ana bətnində ürək müayinəsi hamiləliyin neçənci həftəsində aparılır? Körpənin ürəyi hamiləliyin erkən dövrlərindən inkişaf etməyə başlayır. Ürək quruluşunun ətraflı qiymətləndirilməsi üçün ən çox üstünlük verilən dövr hamiləliyin 18–22-ci həftələridir. Lakin yüksək riskli hamiləliklərdə və ya erkən dövrdə şübhəli əlamətlər aşkar edildikdə fetal exokardioqrafiya daha əvvəl də aparıla bilər. Erkən aparılan müayinələrdən sonra ürəyin inkişafını qiymətləndirmək məqsədilə sonrakı həftələrdə təkrar müayinə tələb oluna bilər. Hansı hallarda fetal exokardioqrafiya tövsiyə olunur? Hər hamiləlikdə rutin ultrasəslə ürək skrininqinin aparılması vacibdir. Fetal exokardioqrafiya isə xüsusilə müəyyən risk faktorları və ya şübhəli əlamətlər olduqda tövsiyə oluna bilər. Bunlar arasında: - Ailədə anadangəlmə ürək xəstəliyi tarixçəsinin olması - Əvvəlki uşaqda ürək anomaliyasının olması - Hamiləlik ultrasəsində ürək quruluşunda şübhəli əlamətin görülməsi - Körpədə ürək ritmi pozuntusunun aşkar edilməsi - Bəzi genetik və ya xromosom anomaliyalarından şübhələnilməsi - Gələcək anada hamiləlikdən əvvəl mövcud olan diabetin olması - Körpənin ürəyinə təsir edə biləcək bəzi dərmanlara və ya infeksiyalara məruz qalınması yer ala bilər. Ana bətnində hansı ürək xəstəlikləri diaqnoz edilə bilər? Fetal exokardioqrafiya sayəsində bir çox mühüm anadangəlmə ürək xəstəliyi aşkar edilə bilər. 1. Mədəciklərarası çəpər defekti (VSD) Ürəyin iki alt kamerası arasındakı divarda dəliyin olmasıdır. Xüsusilə böyük defektlər hamiləlik zamanı görünə bilər. Kiçik dəliklər isə gözdən qaça bilər. 2. Atrioventrikulyar çəpər defekti (AVSD) Ürəyin orta hissəsindəki divarlara və qapaqlara təsir edən anadangəlmə anomaliyadır. 3. Fallo tetradası Ürəyin quruluşunda dörd əsas anomaliyanın birlikdə olduğu ağır anadangəlmə ürək xəstəliyidir. 4. Böyük arteriyaların transpozisiyası (TGA) Aorta və ağciyər arteriyasının normal çıxış yerlərinin dəyişmiş olmasıdır. Doğuşdan sonra erkən müdaxilə tələb edə bilər. 5. Sol ürəyin hipoplaziyası sindromu Ürəyin sol tərəfindəki strukturların kifayət qədər inkişaf etməməsi nəticəsində yaranan ağır anomaliyadır. 6. Ümumi arterial kötük (Trunkus arteriozus) Ürəkdən iki ayrı böyük damar əvəzinə tək ortaq damarın çıxmasıdır. 7. Aortanın koarktasiyası Aortanın müəyyən hissəsində daralmanın olmasıdır. Bəzi hallarda doğuşdan əvvəl şübhələnilsə də, dəqiq diaqnoz doğuşdan sonra qoyula bilər. 8. Ürək ritmi pozuntuları Körpənin ürək döyüntülərinin normadan sürətli, yavaş və ya nizamsız olmasıdır. Ürək xəstəliyi aşkar edilərsə nə edilir? Ana bətnində ürək anomaliyasının aşkar edilməsi həmişə təcili əməliyyat tələb olunduğu mənasına gəlmir. İlk növbədə xəstəliyin növü, ağırlıq dərəcəsi və körpənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir. Daha sonra hamiləlik boyunca izləmə və doğuşdan sonrakı müalicə planı hazırlanır. Bu prosesdə ginekologiya və mamalıq, perinatologiya, uşaq kardiologiyası və lazım olduqda uşaq ürək cərrahiyyəsi mütəxəssisləri birlikdə işləyə bilər. Ana bətnində ürək xəstəlikləri müalicə edilə bilərmi? Bəzi fetal ürək ritmi pozuntularında anaya verilən dərmanlarla körpənin ürək ritmi nəzarət altına alına bilər. Seçilmiş və çox xüsusi bəzi ağır ürək anomaliyalarında təcrübəli mərkəzlərdə ana bətnində intervension müalicə seçimləri nəzərdən keçirilə bilər. Lakin anadangəlmə ürək xəstəliklərinin böyük hissəsində struktur korreksiya, lazım olduqda, doğuşdan sonra həyata keçirilir. Erkən diaqnoz doğuş planına necə təsir edir? Ağır ürək xəstəliyi aşkar edildikdə körpənin doğulacağı xəstəxananın seçimi böyük əhəmiyyət daşıyır. Bəzi körpələrin doğuşdan dərhal sonra xüsusi dərman müalicəsinə, reanimasiya dəstəyinə, kateter müdaxiləsinə və ya ürək əməliyyatına ehtiyacı ola bilər. Buna görə də doğuşun yenidoğulmuşların reanimasiyası, uşaq kardiologiyası və uşaq ürək cərrahiyyəsi xidmətlərinə çıxışı olan uyğun mərkəzdə planlaşdırılması lazım ola bilər. Erkən diaqnoz doğuşdan sonrakı kritik saatlara hazırlıqlı olmağa imkan verir. Fetal exokardioqrafiya bütün ürək xəstəliklərini göstərirmi? Xeyr. Fetal exokardioqrafiya inkişaf etmiş diaqnostika üsulu olsa da, bütün ürək xəstəliklərini dəqiq şəkildə aşkar edə bilmir. Xüsusilə çox kiçik ürək dəlikləri, bəzi yüngül qapaq anomaliyaları və doğuşdan sonra özünü göstərən damar daralmaları hamiləlik zamanı fərq edilməyə bilər. Buna görə də doğuşdan əvvəl ürəyin normal görünməsi bütün anadangəlmə ürək xəstəliklərini qəti şəkildə istisna etmir. Erkən diaqnozun üstünlükləri nələrdir? Ana bətnində ürək xəstəliklərinin erkən aşkar edilməsi bir çox baxımdan vacibdir: - Hamiləlik boyunca uyğun mütəxəssis izləməsinin aparılması - Doğuşun düzgün xəstəxanada planlaşdırılması - Yenidoğulmuş dövründə təcili müdaxilələrə hazırlığın təmin edilməsi - Lazımi müalicələrə gecikmədən başlanılması - Ailənin doğuşdan sonrakı proses haqqında məlumatlandırılması - Bəzi ağır ürək xəstəliklərində ağırlaşma riskinin azaldılması Nəticə Körpənin ürək sağlamlığını qorumaq bəzən onun ilk ürək döyüntülərini ana bətnində qiymətləndirməklə başlayır. Anadangəlmə ürək xəstəliklərinin əhəmiyyətli hissəsi hamiləlik dövründə aparılan ətraflı ultrasəs və fetal exokardioqrafiya sayəsində erkən mərhələdə aşkar edilə bilər. Erkən diaqnoz hər xəstəliyin ana bətnində müalicə oluna biləcəyi mənasına gəlmir. Lakin doğuş və müalicə prosesinin əvvəlcədən planlaşdırılmasına imkan yaradır. Unutmayın: Hamiləlik zamanı aparılan müntəzəm müayinələr və lazım olduqda fetal exokardioqrafiya körpənin ürək sağlamlığının qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır.